გარემოს დაცვის კუზნეცის მრუდი (Environmental Kuznets Curve – EKC) წარმოადგენს ეკონომიკურ ჰიპოთეზას, რომლის მიხედვითაც ეკონომიკური განვითარების საწყის ეტაპზე ეკონომიკური ზრდა იწვევს გარემოს დაბინძურების ზრდას, ხოლო გარკვეული კრიტიკული დონის - გარდატეხის წერტილის მიღწევის შემდეგ, შემდგომი ეკონომიკური ზრდა გარემოს მდგომარეობის გაუმჯობესებას უწყობს ხელს. აღნიშნული დამოკიდებულება გრაფიკულად გამოისახება ამოტრიალებული U-ს ფორმის მრუდით.

EKC-ის კონცეფცია ეფუძნება სიმონ კუზნეცის მიერ 1955  წელს შემუშავებულ შემოსავლების უთანასწორობის თეორიას, რომლის მიხედვითაც ეკონომიკურ ზრდასა და შემოსავლების უთანასწორობას შორის არსებობს შებრუნებული U-ს ფორმის დამოკიდებულება. მოგვიანებით აღნიშნული მიდგომა გარემოსდაცვით ეკონომიკაში გადაიტანეს, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა ჰიპოთეზა ეკონომიკურ ზრდასა და გარემოს დაბინძურებას შორის მსგავსი ურთიერთკავშირის შესახებ. მას შემდეგ EKC არაერთი ემპირიული კვლევის საგანი გახდა სხვადასხვა ქვეყნისა და გარემოსდაცვითი ინდიკატორის მაგალითზე.

სამეცნიერო ლიტერატურის მიმოხილვა აჩვენებს, რომ გარემოს დაცვის კუზნეცის მრუდი მნიშვნელოვან თეორიულ ჩარჩოს წარმოადგენს ეკონომიკურ ზრდასა და გარემოს ხარისხს შორის ურთიერთდამოკიდებულების ასახსნელად. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული ჰიპოთეზა ხშირად ხდება კრიტიკის საგანი როგორც ეკონომისტების, ისე ეკოლოგების მხრიდან. ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტის მიხედვით, განვითარებული ქვეყნები გარემოს დაბინძურების შემცირებას ხშირად აღწევენ არა უშუალოდ ემისიების შემცირებით, არამედ გარემოს დამაბინძურებელი წარმოებების განვითარებად ქვეყნებში გადატანით. გარდა ამისა, ზოგიერთი კვლევა მიუთითებს, რომ ძალიან მაღალი შემოსავლების პირობებში ჭარბი მოხმარების (მაგალითად, ავტომობილების რაოდენობის ზრდისა და ენერგიის ინტენსიური მოხმარების) შედეგად გარემოზე ზეწოლა შესაძლოა კვლავ გაიზარდოს, რის გამოც დამოკიდებულება N-ის ფორმას იღებს.

ასევე აღსანიშნავია, რომ EKC შედარებით უკეთ ხსნის ადგილობრივი დაბინძურების მაჩვენებლების (მაგალითად, გოგირდის დიოქსიდის (SO₂) კონცენტრაციის) ცვლილებებს, ვიდრე გლობალური ეკოლოგიური პრობლემების, როგორიცაა ნახშირორჟანგის (CO₂) ემისიები და კლიმატის ცვლილება. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში ეკონომიკური ზრდის პირობებში დაბინძურების შემცირება ერთმნიშვნელოვნად არ დასტურდება.

ემპირიული კვლევების შედეგები არაერთგვაროვანია. განვითარებული ქვეყნების გამოცდილება უმეტეს შემთხვევაში ადასტურებს EKC-ის არსებობას, მაშინ როდესაც განვითარებად ქვეყნებში მიღებული შედეგები განსხვავებულია და ხშირად არ ადასტურებს კლასიკურ ჰიპოთეზას. შესაბამისად, გარემოს დაცვის კუზნეცის მრუდი მიუთითებს, რომ ეკონომიკური ზრდა თავისთავად არ ნიშნავს გარემოს მდგომარეობის მუდმივ გაუარესებას, თუმცა არც გარემოს ხარისხის გაუმჯობესება ხდება ავტომატურად. ამისათვის აუცილებელია ეფექტიანი გარემოსდაცვითი პოლიტიკა, ტექნოლოგიური პროგრესი, მწვანე ინვესტიციები და ძლიერი ინსტიტუციური გარემო. თანამედროვე კვლევების უმეტესობა თანხმდება, რომ გარემოსდაცვითი შედეგები მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული არა მხოლოდ ეკონომიკური განვითარების დონეზე, არამედ სახელმწიფოს ინსტიტუციურ შესაძლებლობებზე, ინოვაციებსა და მდგრადი განვითარების პოლიტიკის ეფექტიან განხორციელებაზე.